2009-2017 Arası Küresel Sistemin Güvenlik Dönüşümü: Tek Kutupluluk Çok Kutupluluğa Karşı

Security Transformation of the Global System between 2009 and 2017: Unipolarity vs. Multipolarity

Ferahşan GENÇKAYA*
* Doktora Öğrencisi, Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler ABD, Uluslararası İlişkiler Bilim Dalı, İstanbul, Türkiye, ORCID: 0000-0002-7779-5476, e-posta: ferahsan@gmail.com.
Geliş Tarihi / Submitted: 06.02.2021
Kabul Tarihi / Accepted: 20.02.2021

Sayfa 255 – 287 (33)

Öz
Soğuk Savaş sonrası dönemde sistemde tek süper güç olarak bulunan ABD oluşturduğu ittifaklar, kurumlar ve jeopolitik pazarlıklar aracılığıyla hegemonik bir düzen kurmuştur. ABD oluşturduğu bu düzende sahip olduğu askerî güç, kurduğu bölgesel ittifaklar ve yaydığı kültürel yumuşak gücün avantajını kullanarak kendisini dünya politikasının merkezinde konumlandırmıştır. Bu tek kutuplu sistemde uluslararası normlar, insan hakları, finansal sistem ve hükümet davranışları büyük ölçüde ABD tarafından tasarlanmış, sahiplenilmiş ve bu uygulamalar diğer devletlerin siyasi ve hukuksal alanlarına yayılmıştır. Ancak 2000’li yıllardan itibaren uluslararası sistemde meydana gelen yeni gelişmeler ve güvenlik sorunları, ABD tekelinde bulunan gücün yavaş fakat aşamalı olarak yeniden dağıtılmasına neden olmuştur. Bu çalışmanın amacı, ABD’de Obama dönemi olarak bilinen 2009-2017 yılları arasında uluslararası sistemde tek kutupluluğun belirgin şekilde zayıflamasına işaret eden ve küresel güç dengesinde değişime sebep olan önemli gelişmelerin neoklasik realizm teorik çerçevesi ile incelenmesidir. Çalışmada uluslararası sistemdeki tek kutupluluğun dönüşüm süreci küresel ekonomik krizin yansımaları, Çin’in küresel aktör olarak yükselişi ve Rusya’nın küresel nüfuzunun belirginleşmesi bağlamında ele alınmaktadır. Çalışma sonucunda, uluslararası sistemdeki yapısal geçişinin devam ettiği ve bu geçiş döneminde ABD-Çin ilişkilerinin rekabet potansiyeli taşıdığı tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Uluslararası Sistem, Güvenlik, Hegemonya, ABD, Neoklasik Realizm.

Tam metin PDF

NATO Dönüşüm Politikalarının İnşacı Yaklaşımla İncelenmesi (1991-2011)*

Analysis of NATO’s Transformation Policies with Constructivist Approach (1991-2011)

Adem ÇAKIR**
* Çalışma yazarın “Adem Çakır, Türkiye-NATO İlişkilerinin İnşacı Perspektiften Analizi: 1991-2011, İstanbul, Harp Akademileri, Stratejik Araştırmalar Enstitüsü” isimli yayımlanmamış doktora tezinden makaleye dönüştürülmüştür.
** Dr., P.Kd.Alb, 66’ncı Mknz.P.Tug.K.lığı/Çorlu/Tekirdağ, ORCID: 0000-0002-8099-8880, e-posta: ademcakir2011@gmail.com.
Geliş Tarihi / Submitted: 05.06.2020
Kabul Tarihi / Accepted: 02.04.2021

Sayfa 289 – 334 (46)

Öz
1990’larda uluslararası yapıda meydana gelen köklü değişimlere kadar önde gelen teoriler olarak kabul gören yeni gerçekçi ve yeni liberal teoriler uluslararası alanı devletlerin stratejik çıkarlarını gerçekleştirdikleri bir alan olarak görmekteydi. Ancak, bu dönemde NATO’nun benimsediği politikalardaki iş birliği vurgusu ve devletlerin problemler karşısında geliştirdiği ortak tutum ve davranışlar bu teorilerin öngördüğü salt çıkar odaklı yaklaşımın yeterli teorik çerçeveyi sağlayamadığını göstermiştir. Yine bu dönemde, eleştirel uluslararası ilişkiler teorileri içerisinde konumlanan ve devletlerarası ilişkilerde sosyal etkileşim boyutunu öne çıkaran inşacı yaklaşım klasik teorilerden farklı bir teorik çerçeve sunmuştur. Bu kapsamda bu çalışmanın amacı NATO’nun Soğuk Savaş sonrasında uygulamaya koyduğu dönüşüm politikalarının inşacı yaklaşım çerçevesinde anlaşılmaya çalışılmasıdır. Çalışmada NATO’nun iş birliğine dayalı güvenlik, genişleme süreci ve ortak güvenlik kapsamındaki politikalarının inşacı yaklaşımın; “ortak, paylaşılan anlam, norm ve değerler geliştirerek maddi gücün bu çerçevede anlamlandırılması; sosyal etkileşim yoluyla bu değerlerin yaygınlaştırılması” anlayışıyla okunabileceği görülmüş, ancak bu yaklaşımın başarısının stratejik ortamın uygunluğuna bağlı olduğu tespit edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: NATO’nun Dönüşümü, İnşacılık, İş Birliğine Dayalı Güvenlik, NATO Genişleme Süreci, Ortak Güvenlik.

Tam metin PDF

Kitle Kaynak Yönteminin İstihbarat Üretimindeki Yeri: Ushahidi Platformu Örneği*

The Place of Crowdsourcing Method in Intelligence Production: Example of Ushahidi Platform

Mert Can ATAR**
* Bu çalışma Prof. Dr. Meltem Bostancı danışmanlığında “Haber Üretiminde Yeni Bir Yaklaşım: Gazetecilikte Kitle Kaynak Yöntemi Analizi” adlı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.
** Doktora Öğrencisi, İstanbul Üniversitesi, Gazetecilik Bölümü, İstanbul, Türkiye, ORCID: 0000-0002-2479-8120, e-posta: tremrata@gmail.com.
Geliş Tarihi / Submitted: 13.03.2020
Kabul Tarihi / Accepted: 09.06.2020

Sayfa 335 – 368 (34)

Öz
Bu çalışmanın ana amacı kitle kaynak yönteminin istihbarat üretimine getirdiği yeni bakış açıları ve uygulama alanlarının tespit edilmesidir. Bunun için nitel araştırma yöntemi kullanılmış, kitle kaynağın kavramsal altyapısının ve uygulama alanlarının istihbarat üretimine ve organizasyonel yapısına yeni perspektifler getirip getirmediği sorusu üzerinde durulmuştur. Çalışma bu minvalde iki bölüme ayrılmıştır. İlk bölümde kitle kaynak kavramı irdelenmiştir. Bunun için çalışmanın teorik çerçevesini de oluşturan kitlelerin bilgeliği fikri, kitlenin teknoloji ile etkileşimi ve yeni sosyal sınıflar haline gelen Pro-Amatların ve üreketicilerin ortaya çıkışı işlenmiştir. İkinci bölümünde ise bir haber üretim platformu olan Ushahidi tanımlanmış, 2010’daki Haiti depremi sonrası kullanımı ve ürettiği istihbaratın mahiyeti incelenmiştir.
Anahtar Kelimeler: Kitle Kaynak, İstihbarat, Ushahidi, Kitlelerin Bilgeliği, Analiz.

Tam metin PDF

Savunma Harcamaları ve Ekonomik Özgürlükler İlişkisi*

The Relationship between Defense Expenditures and Economic Freedoms

Mehmet Samet ERDEM** - Selami SEZGİN***
* Bu makale, yazarın doktora tezinin ilgili bölümünden oluşturulmuştur. Mehmet Samet Erdem, Savunma Ekonomisi Üzerine Üç Makale, Yayınlanmamış Doktora Tezi, Eskişehir Osmangazi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü.
** Dr. Öğr. Üyesi, Sinop Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Sinop, Türkiye, ORCID: 0000-0001-7344-2166, mserdem@sinop.edu.tr.
*** Prof. Dr., Eskişehir Osmangazi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi, Eskişehir, Türkiye, ORCID: 0000-0002-4604-0601, selamisezgin@ogu.edu.tr.
Geliş Tarihi / Submitted: 07.10.2020
Kabul Tarihi / Accepted: 22.04.2021

Sayfa 369 – 410 (42)

Öz
Çalışmada savunma harcamaları ile ekonomik özgürlükler arasındaki ilişki Fraser Enstitüsü’nün ekonomik özgürlükler endeksinde yer alan 110 ülkenin 2000-2014 yılları arasındaki verileri kullanılarak panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Analiz sonuçlarından elde edilen bulgular, genel ekonomik özgürlük endeksi ve endeksin ana bileşenlerini oluşturan devletin faaliyet alanının genişliği, hukuki yapı ve mülkiyet hakları, güçlü paraya erişim ve kredi, işgücü ve iş dünyası konusunda yasal düzenlemelerin savunma harcamaları üzerinde anlamlı ve negatif yönlü ilişkisinin olduğunu gösterirken, uluslararası ticaret serbestisi ana bileşeninin savunma harcamaları ile ilişkisine rastlanamamıştır.
Anahtar Kelimeler: Savunma Harcamaları, Ekonomik Özgürlükler, Ekonomik Özgürlük Endeksi, Ekonomik Büyüme, Panel Veri Analizi.

Tam metin PDF

Gri Bölge ve Hibrit Savaş Konseptleri Arasında Bir Karşılaştırma: Uluslararası Güvenlik Açısından Ne Gibi Yenilikler Vardır?

A Comparison between the Concepts of Gray Zone and Hybrid War: What is New for International Security?

Fatih AKGÜL*
* Dr., Alb., Avrupa Müttefik Kuvvetleri Yüksek Karargâhı (SHAPE) Mons/Belçika, ORCID: 0000-0001-9861-9378, e-posta: stratejist99@yahoo.com.tr.
Geliş Tarihi / Submitted: 30.10.2020
Kabul Tarihi / Accepted: 03.05.2021

Sayfa 411 – 439 (29)

Öz
Güvenlik çalışmalarında; 2006’dan bu yana Hibrit Savaş kavramı baskın konumunu korusa da 2015 sonrasında Rusya ve Çin’le ilişkili olarak ‘Gri Bölge’ kavramına da artan biçimde yer verilmeye başlanılmıştır. Diğer taraftan akademik yazında, gri bölge aktiviteleri, hibrit savaş, bunların teorik ilişkisi ve uygulamaları konusunda ciddi bir tartışma ve görüş farklılığı olduğu gözlemlenmektedir. Bu makalenin amacı, söz konusu kavramların teorik ilişkisini ve uluslararası güvenliğe olan etkilerini Rusya ve Çin örnekleri üzerinden karşılaştırarak incelemektir. Makale; her iki kavramın da yeni olmadığını, fakat aynı da olmadığını, Gri Bölge Konseptinin ABD’nin stratejik dikkatini Rusya’dan Çin’e kaydırmasının bir yansıması olduğunu ve ABD’nin ulusal çıkarları ile müttefiklerinin güvenlik kaygılarını örtüştürmeyi amaçladığını iddia etmektedir. Ancak, yine de Gri Bölge Konsepti bir realiteye işaret etmektedir ve Hibrit Savaş Konseptinden ayrıştırılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Gri Bölge Konsepti, Hibrit Savaş, Rusya, Çin, ABD.

Tam metin PDF (İngilizce Makale)

Stratejik İş Birliği ve Askerî Danışmanlık Kapsamında Osmanlı Donanmasında Amiral Limpus Misyonu (1912-1914)

The Admiral Limpus Mission to the Ottoman Navy within the Context of Strategic Cooperation and Naval Consultancy (1912-1914)

Dilara DAL*
* Dr., İstanbul Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü, Yakınçağ Tarihi Anabilim Dalı, İstanbul, Türkiye, ORCID: 0000-0003-3912-0731, e-posta: dilaradal@istanbul.edu.tr.
Bu çalışmanın önemli bir bölümü Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK), Bilim İnsanı Destekleme Daire Başkanlığı tarafından verilen 2219-Yurt Dışı Doktora Sonrası Araştırma Bursu ile gerçekleştirilmiştir (Araştırma Proje No. 1059B191800794).
Geliş Tarihi / Submitted: 02.02.2021
Kabul Tarihi / Accepted: 04.06.2021

Sayfa 441 – 479 (39)

Öz
Bu çalışmada II. Meşrutiyet’in ilan edilmesiyle birlikte donanmanın reorganizasyonu için Osmanlı Hükümeti hizmetine alınan son İngiliz danışman olan Amiral Arthur Henry Limpus’un hizmet dönemi ele alınmıştır. İngiliz Bahriye Nazırı Winston Churchill tarafından bu görev için bizzat seçilen Amiral Limpus’un göreve alınış süreci, selefleri Amiral Gamble ve Amiral Williams’la yaptığı görüşmeler dikkate alınarak incelenmiş ve İngiliz subayların Osmanlı bahriyesinde yetki alanı hususunda yaşadıkları problemler değerlendirilmiştir. Amiral Limpus’un Bahriye Nezareti’ne arz ettiği raporlar analiz edilerek, Osmanlı bahriye politikasını Avusturya donanmasına denk ve Yunanistan donanmasından daha güçlü bir filo oluşturmak olarak belirlediği saptanmıştır. Amiral, bu amaçla satın alınan dretnotların İngiltere’deki inşa sürecini yakından takip etmiş, Osmanlı bahriye teşkilat yapısının yeniden düzenlenmesini sağlamış ve subay ve askerlerin eğitimi için çeşitli alanlarda kurslar organize etmiştir. Bu süreçler İngiliz Ulusal Denizcilik Müzesi Arşivi’nde muhafaza edilen ve ilk kez bu çalışmada kullanılan Amiral Limpus’un kendisine ait evrakı ve Başbakanlık Osmanlı Arşivi belgeleri temel kaynak alınarak analiz edilmiştir.
Anahtar Kelimeler: Amiral Arthur Limpus, Osmanlı İmparatorluğu, İngiltere, Bahriye Nezareti, Donanma.

Tam metin PDF

Yayın İlkeleri